1)Obok olbrzymiej ilości kaplic, obok znanych i uczęszczanych obiektów pielgrzymkowych na Ziemi Kłodzkiej ważne miejsce zajmują kaplice, których przyczyną fundowania jest śmierć. śmierć jako ostateczny los człowieka i jego dramat. Najbardziej znaną będąca, w skali całego kraju, unikatowym dziełem kultury religijnej jest kaplica w Czermnej, zwana kaplicą czaszek. Zlokalizowana koło kościoła parafialnego św. Bartłomieja w Czermnej - jest jedną z największych osobliwości naszego regionu i jedynym tego rodzaju zabytkiem w Polsce. Przyciąga wielu zwiedzających, wzbudza lęk i refleksje nad śmiercią. Dlaczego? Jest to kaplica, której ściany i sklepienie wyłożono szczątkami - ludzkimi, prawdziwymi czaszkami i kośćmi. 2)Jest to jeden z trzech tego typu obiektów w Europie.

Wzorem mógł się też stać słynny Kościół Czaszek w miejscowości Kutna Hora w Czechach. W roku 1775 ksiądz Wacław Tomaszek przebywał w Rzymie. Tam doznał wielkiego wstrząsu. Podczas zwiedzania katakumb pierwszych chrześcijan przerażony widokiem otwartych ludzkich grobów, szkieletów, czaszek, podziemnych ciemnych korytarzy wzbudził w sobie wielką refleksję nad ostateczną prawdą o człowieku - o śmierci.   
Obecnie wnętrze wygląda bardzo podobnie jak przed laty, ale ciekawsze okazy czaszek, niegdyś leżące na ołtarzu, umieszczono w szklanej gablocie. Znajdują się tam czaszka ks. Tomaszka (zmarłego w 1804, umieszczona tam zgodnie z jego ostatnią wolą), grabarza Langera, wójta Czermnej i jego żony. Czaszka wójta Martinca jest przestrzelona.. W czasie wojny 7-letniej (1756-63) wójt przeprowadzał wojska austriackie przez góry, za co Prusacy go rozstrzelali. Obok leżą przedziurawione czaszki dwóch żołnierzy zabitych bronią białą, kość udowa wysokiego (ok.2 m) Szweda i charakterystycznie zbudowana Tatara, a także czaszki ze zmianami chorobowymi i źle zrośnięte kości kończyn. 4)Również sam twórca niezwykłego mauzoleum zażyczył sobie, aby po śmierci i jego czaszka znalazła się w kaplicy.Wśród piszczeli, czaszek, ułożonych warstwami przy ścianach kaplicy znajdują się dwie rzeźby aniołów: jeden z trąbą (pod nim napis: "Powstańcie z martwych"), drugi z wagą (z napisem: "Pójdźcie pod sąd"), na środku ołtarz z barokowy krzyżem.
Kaplica czaszek w Czermnej jest osobliwym symbolem przemijalności życia i śmierci, ciągle budzi refleksję nad ogromną kulturą religijną Ziemi Kłodzkiej. Dziś tysiące turystów podziwia Kaplicę Czaszek w Kudowie-Czermnej, snując refleksje o śmierci, sądzie ostatecznym i zmartwychwstaniu, bowiem grób - a ta kaplica jest swoistym grobem - to miejsce początku wieczności.

1)www.kudowa.zdroj.pl/abc/turystyka/kudowa/czermna.htm

2)C. Skała ,Przewodnik Pascala,Bielsko Biała 2006, s.314

3)www.kudowa.zdroj.pl/abc/turystyka/kudowa/czermna.htm

4)J. Lamparska, Sudety środkowe po obu stronach granicy, Wrocław 2003,s.128